Help(t) een hulpteugel!?

0
1335
Hulpteugel
Hulpteugel: martingaal

Hulpteugels  dienen er met name voor om de lichaamshouding van het paard te beïnvloeden. Er zijn vele soorten hulpteugels. Wanneer helpt welke hulpteugel?

Werking?

Wat is de werking van de verschillende hulpteugels? Welke leerprincipes gebruikt het paard en wat zijn de voorwaarden bij het gebruik van deze hulpmiddelen? Het paard kan door verkeerd gebruik van een hulpteugels juist ongewenst gedrag gaan vertonen: agressief worden of vluchten. Vakkundig omgaan met hulpteugels is mede daarom zo ontzettend belangrijk. We willen allemaal het beste voor ons paard, en als je hulpteugels verkeerd gebruikt kan het ronduit schadelijk zijn, dat wil niemand zijn paard aandoen. Hoe moet je hulpteugels dan wel gebruiken? Het is over het algemeen aan te raden om het hulpmiddel in eerste instantie dusdanig om te doen dat het paard er geen of nauwelijks beperkingen door ervaart. Pas als hij zich warm gelopen heeft kan het hulpmiddel op maat gemaakt worden. Ook dan is het zaak het zo af te stellen dat het paard kan leren hoe het druk kan vermijden. Bij erg gevoelige paarden kan het zelfs nodig zijn een aantal keren te trainen zonder dat het hulpmiddel ‘scherp’ staat afgesteld. Pas als het principe begrepen wordt kan het middel, al naar gelang fysieke conditie en mogelijkheden van het dier, stapsgewijs scherper afgesteld worden.

Je paard bepaalt

Hulpmiddelen moeten dus zodanig afgesteld worden dat het paard zélf, door zijn gedrag aan te passen of te veranderen, het onaangename gevoel kan laten verdwijnen. De slofteugel bijvoorbeeld heeft vaak een tegengesteld effect doordat de ruiter de teugels te strak houdt en niet meegeeft als het paard uiteindelijk het gewenste gedrag vertoont. Verder bestaat er het risico op verwarring bij het paard omdat de ruiter de lengte van de teugels niet bepaalt aan de hand van wat het paard aankan, maar bepaalt aan de hand van wat de ruiter denkt dat veilig en nodig is.

“De slofteugel bijvoorbeeld heeft vaak een tegengesteld effect doordat de ruiter de teugels te strak houdt “

Voorwaarden voor veilig gebruik

Hoe en waar gebruiken we hulpmiddelen op een veilige manier?
* Zorg voor een rustige trainingsplaats met weinig afleidende prikkels en een goede omheining zodat het paard niet, behangen met hulpmiddelen, kan vluchten.
* Heel belangrijk is kennis over de manier waarop een paard leert en inzicht in het bewegingsmechanisme van paarden in het algemeen en het desbetreffende paard in het bijzonder.
* Essentieel is een deskundige trainer die het gebruik van hulpmiddelen, de mate van africhting en andere factoren als bodemgesteldheid goed op elkaar afstemt.
* Hij of zij moet het karakter van het paard kunnen inschatten: een paard dat makkelijk steigert of bokt kan bijvoorbeeld gevaarlijk klem komen te zitten in een Pessoa-teugel.
* Bij inzet van longeren moet de trainer hier ook ruim ervaring in hebben.
* Het dier mag zeker geen ernstige rug- of spierproblemen hebben.
* Een goede warming up en na afloop een cooling down zijn noodzakelijk.
* Bouw de training op volgens een geleidelijk schema.

Operante conditionering: Halsverlenger

Dit hulpmiddel heeft als doel het paard tijdens de training in de juiste hoofd-hals positie te laten lopen. Het elastiek kan gebruikt worden aan de enkele longe, dubbele longe of onder het zadel. Het loopt achter de oren langs door de bitringen naar de singel (boven, zijkant of tussen de benen). Wanneer het paard het hoofd omhoog brengt neemt de druk achter de oren en in de mond toe. Als het paard het hoofd weer naar beneden brengt, verdwijnt de druk. Er is dus sprake van operante conditionering in de vorm van negatieve bekrachtiging: het dier kan door zijn eigen gedrag aan te passen ontkomen aan het onaangename gevoel dat het hulpmiddel hem geeft.

Constant: Bijzetteugel

De uitvinder van de bijzetteugel is onbekend. Het doel van de teugel is om een paard te leren na te geven op de inwerking van de bijzetteugel waarbij het de rug los laat en meer gesloten zal lopen. Het voordeel van de bijzetteugel is dat de inwerking van de teugel heel constant is en er dus een rustige aanleuning kan ontstaan. Het nadeel is dat het hoofd en de hals van het paard worden beperkt in de beweging. Het kan moeilijk naar opzij en niet naar voren. De bijzetteugel bestaat uit twee leren riemen die beide in het midden een rubberen ring hebben. Aan de ene zijde zit een haakje om het aan het bit te bevestigen en aan de andere zijde een bevestigings- en verstelmogelijkheid voor aan de singel. De bijzetteugel wordt veel gebruikt als hulmiddel bij het longeren. Bij het gebruik ervan is er wederom sprake van operante conditionering in de vorm van negatieve bekrachtiging. De druk op het bit neemt af als het paard nageeft (gewenste gedrag).

Hulpteugel
Bijzetteugel

Longeerset: Pessoa

De Pessoa longeerset is ontworpen door Nelson Pessoa. Nelson Pessoa was tot 2000, het jaar waarin hij stopte met internationale wedstrijden, een van de beste springruiters van de wereld. Hij heeft een lijn met eigen producten, zoals zadels, bitten enzovoorts. Het doel van de teugel is een in balans lopend paard, los in de rug en met een actief achterbeen. De longeerset bestaat uit twee delen. Een touw dat bovenop de rug met een musketonhaak wordt vastgemaakt aan de longeersingel en om de achterbenen gaat. Het stuk dat om de achterbenen loopt is van elastiek met daaromheen een bontje. Het andere touw gaat ook om de achterbenen heen en zit samen met het eerste touw in het bontje. De andere kant van dit touw gaat via een ring aan de longeersingel naar het bit (katrolletje) en weer terug naar de longeersingel. Je kunt het paard op vier verschillende wijze instellen (lang en laag, middelhoog, hoog en dressuur). Wanneer het paard niet in balans over de rug loopt oefent deze teugel druk uit op de mond en achter de achterbenen. Deze druk verdwijnt wanneer het gewenste gedrag getoond wordt. Er is dus weer sprake van operante conditionering in de vorm van negatieve bekrachtiging. Extra voorwaarde voor het gebruik van de longeerset is dat het paard moet kunnen accepteren dat er iets rond de achterbenen loopt.

Hulpteugel
Hulpteugel: Pessoa longeersysteem

Alleen in vriendelijke handen: Slofteugel

Als uitvinder van de slofteugel wordt William Cavendish genoemd. Hij leefde van 1593 tot 1676. Hij was beroemd om zijn uitstekende horsemanship. Hij schreef diverse werken, waaronder A general system of Horsemanship. De slofteugel werd populair in de jaren zeventig toen olympisch kampioen, Alwin Schockemohle, zijn paarden ermee reed. Vele ruiters volgden zijn voorbeeld. De slofteugel is een lange, doorlopende leren of stoffen teugel die door beiden bitringen gaat en daarna tussen de twee voorbenen aan de singel bevestigd wordt. De ruiter heeft dus twee paar teugels in handen. Het doel van de slofteugel is een juiste hoofd-hals houding van het paard door de opwaartse beweging te beperken. Wanneer het paard het hoofd te hoog houdt zal de slofteugel inwerken en druk geven op het bit. Wanneer het paard nageeft zal de druk afnemen. Hierbij vindt dus ook operante conditionering plaats in de vorm van negatieve bekrachtiging. In onkundige handen heeft de slof een scherpe inwerking. Het hoofd kan dan onder dwang naar beneden worden getrokken waardoor er spanning in het lijf ontstaat. Deze spanning zorgt er voor dat het paard niet los door het lijf kan lopen met spierpijn, nek- en rugproblemen en stress tot gevolg. Extra voorwaarden voor het gebruik zijn: een vriendelijke hand en een goede timing door op het juiste moment de druk weg te halen.

Hulpteugel
Hulpteugel: slofteugel

Begrenzen opwaartse beweging: Thiedemann teugel

De uitvinder van de Thiedemann teugel is Fritz Thiedemann, geboren op 3 maart 1918 en overleden op 8 januari 2000. Hij was een Duitse springruiter, die bekend is geworden door zijn succes tijdens de Olympische Spelen in 1952. De Thiedemann teugel bestaat uit een riem om de hals. Door de onderkant van deze halsriem loopt een riem die bevestigd zijn aan de singel. Het andere uiteinde vertakt in twee dunnere riemen, die door de bitringen gehaald worden en hierna bevestigd worden aan een van de ringetjes die op de teugel gemaakt zijn. Het doel van de Thiedemannteugel is het begrenzen van opwaartse beweging van het hoofd van het paard. Wanneer het paard het hoofd omhoog brengt neemt de druk op het bit toe. Bij het gewenste gedrag neemt deze druk weer af: operante conditionering in de vorm van negatieve bekrachtiging. De Thiedemannteugel kan de discriminant worden voor het nageven: bij weglaten ervan kan het zijn dat het paard weer met het hoofd omhoog loopt.

Meest gebruikt: Martingaal

In beeltenissen wordt de (vaste) martingaal al gezien in de zestiende eeuw. Aangenomen wordt dat een soldaat de martingaal heeft uitgevonden. Het is de meest gebruikte hulpteugel, vooral bij springruiters is hij erg populair. Er zijn twee soorten: de vaste martingaal en de glijdende martingaal. De martingaal bestaat uit een riem om de hals van het paard, door de onderkant van deze riem loopt een riem die is bevestigd aan de singel. De andere uiteinden hebben ieder een ring waar de teugel doorheen wordt geleid (glijdende martingaal). Deze uiteinden kunnen ook rechtstreeks worden bevestigd aan de neusriem (vaste martingaal). De martingaal voorkomt dat het paard het hoofd extreem omhoog kan brengen. Wanneer het paard het hoofd omhoog brengt zorgt de martingaal voor een hoek in de teugel, hierdoor werkt het bit neerwaarts in op de lagen en niet op de minder gevoelige mondhoeken. Hoe langer de martingaal wordt gelaten hoe hoger het paard het hoofd kan brengen. Er is sprake van operante conditionering in de vorm van negatieve bekrachtiging. Zodra het paard het hoofd omlaag brengt neemt de druk af. De belangrijkste voorwaarde voor het gebruik zijn het gebruik van teugelstops. Bij afwezigheid hiervan kan de martingaal vast komen te zitten aan het bit waardoor deze vervolgens zeer scherp rechtstreeks op het bit inwerkt. Daarnaast moet de martingaal zo afgesteld zijn dat deze los hangt als het paard zijn hoofd op de juiste hoogte heeft.

hulpteugel
Hulpteugel: martingaal

Tekst: Debbie Rijnders

Foto: Stock

Bron: Dehoefslag.nl

 

Ook over dit onderwerp:

Poll: Hoe denk jij over het gebruik van hulpteugels?

LAAT EEN REACTIE ACHTER